Cronbach Alfa Kaç Olmalı? SPSS Güvenilirlik Analizi

Cronbach alfa, çok maddeli bir ölçme aracındaki maddelerin birbiriyle ne ölçüde tutarlı çalıştığını değerlendirmek için kullanılan bir katsayıdır. Tezlerde, makalelerde, ölçek geliştirme çalışmalarında ve anket araştırmalarında sık görülür. SPSS çıktısında alfa değerini görmek kolaydır. Doğru yorum yapmak daha dikkatli bir inceleme gerektirir.

En sık sorulan soru şudur: Cronbach alfa kaç olmalı?

Genel uygulamada 0,70 ve üzerindeki değerler kabul edilebilir görülür. Bu sınır mutlak bir geçme notu değildir. Madde sayısı, ölçeğin amacı, ölçülen yapının kapsamı, örneklemin özellikleri ve araştırmanın aşaması birlikte değerlendirilmelidir. Yeni geliştirilen ya da keşfedici nitelikteki ölçümlerde daha düşük değerler tartışılabilir. Yerleşik bir ölçekte daha güçlü kanıt beklenir (Hair vd., 2019; Kline, 2016).

Cronbach Alfa Nedir?

Cronbach alfa, bir testteki maddelerin oluşturduğu toplam puanın iç tutarlılığı hakkında bilgi verir. Katsayının temeli maddeler arasındaki kovaryanslara ve madde sayısına dayanır. Cronbach’ın ilk çalışmasında alfa, farklı ikiye bölme biçimlerinden elde edilen katsayıların genel bir biçimi olarak tanımlanmıştır (Cronbach, 1951).

Alfa değeri 0 ile 1 arasında raporlanır. Değer yükseldikçe maddelerin ortak hareket etme düzeyi artar. Bu durum her zaman ölçeğin daha iyi olduğu anlamına gelmez. Çok benzer, neredeyse aynı anlamı taşıyan maddeler de alfa değerini yükseltebilir.

Bir ölçeğin yüksek alfa vermesi, tek boyutlu olduğunu kanıtlamaz. Sijtsma, alfa katsayısının testin iç yapısını tek başına göstermediğini ve güvenilirliğin eksiksiz bir göstergesi olarak kullanılmasının sorunlu olduğunu vurgulamaktadır (Sijtsma, 2009).

Cronbach Alfa Değeri Kaç Olmalı?

Sahada sık kullanılan pratik sınıflama şu şekildedir:

Cronbach alfa	Genel değerlendirme
0,90 ve üzeri	Çok yüksek iç tutarlılık
0,80–0,89	İyi iç tutarlılık
0,70–0,79	Kabul edilebilir iç tutarlılık
0,60–0,69	Sınırlı, dikkatle değerlendirilmesi gerekir
0,50–0,59	Düşük iç tutarlılık
0,50’nin altı	Çok düşük iç tutarlılık

Bu tablo hızlı değerlendirme için kullanılabilir. Nihai karar yalnızca bu aralıklara göre verilmemelidir. Hair vd. (2019), Kline (2016) ve Tabachnick ve Fidell’in (2019) yaklaşımı, ölçüm sonuçlarının araştırmanın amacı ve veri yapısıyla birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Örneğin üç maddeden oluşan kısa bir alt boyutta 0,68 düzeyindeki alfa değeri hemen başarısız kabul edilmemelidir. Otuz maddeden oluşan bir ölçekte aynı değer daha ciddi bir soruna işaret edebilir. Madde sayısı yükseldikçe alfa katsayısının yükselme eğilimi vardır.

Cronbach Alfa 0,60 Çıkarsa Ölçek Kullanılmaz mı?

Hayır. Alfa değerinin 0,60 çıkması ölçeğin otomatik olarak kullanılamaz olduğu anlamına gelmez.

Önce şu sorulara bakılmalıdır:

• Alt boyut yalnızca birkaç maddeden mi oluşuyor?

• Ters maddeler doğru kodlandı mı?

• Maddeler aynı yapıyı mı ölçüyor?

• Örneklem ölçülen özellik bakımından fazla homojen mi?

• Bazı maddelerde veri giriş hatası var mı?

• Ölçek farklı kültürel ya da mesleki bir gruba mı uygulanıyor?

• Madde-toplam korelasyonları nasıl?

• Faktör yapısı doğrulandı mı?

Yeni geliştirilen bir ölçeğin pilot uygulamasında 0,60–0,69 aralığı, madde düzeyindeki incelemelerle birlikte tartışılabilir. Yerleşik bir ölçeğin ana uygulamasında aynı değer daha ihtiyatlı ele alınmalıdır.

“Alfa 0,70’in altındaysa ölçek geçersizdir” şeklindeki kesin ifade doğru değildir. Alfa güvenilirlik hakkında sınırlı bir kanıt sunar. Geçerlik hakkında doğrudan karar vermez.

Cronbach Alfa Çok Yüksek Olursa Sorun Olur mu?

Evet. 0,95’e yaklaşan ya da bu değeri aşan alfa katsayıları her zaman üstün ölçüm kalitesi anlamına gelmez.

Çok yüksek alfa şu durumlarda ortaya çıkabilir:

• Maddelerin aynı cümleyi farklı kelimelerle tekrar etmesi

• Ölçeğin gereğinden uzun olması

• Maddelerin içerik bakımından aşırı benzer olması

• Ölçülen yapının dar bir bölümüne yoğunlaşılması

Bir ölçeğin amacı yalnızca benzer maddeler üretmek değildir. Yapının farklı yönlerini yeterli kapsamla ölçmek gerekir. Aşırı benzer maddeler alfa değerini yükseltirken kapsam geçerliğini zayıflatabilir.

Bu nedenle 0,98 çıkan bir alfa değeri gördüğümüzde yalnızca “mükemmel güvenilirlik” yazmamalıyız. Maddeler arasındaki tekrar, faktör yapısı ve ölçme aracının kapsamı incelenmelidir.

SPSS’te Cronbach Alfa Nasıl Hesaplanır?

SPSS menü yolu şöyledir:

Analyze → Scale → Reliability Analysis

Ölçeğin maddeleri Items alanına aktarılır. Model bölümünde Alpha seçilir.

Statistics bölümünde şu seçeneklerin işaretlenmesi yararlıdır:

• Item

• Scale

• Scale if item deleted

• Correlations

Analiz sonunda en sık kullanılan üç tablo elde edilir:

1. Case Processing Summary

2. Reliability Statistics

3. Item-Total Statistics

Temel alfa değeri Reliability Statistics tablosunda bulunur.

Madde-Toplam Korelasyonu Kaç Olmalı?

SPSS’te Corrected Item-Total Correlation sütunu, her maddenin kendisi dışındaki toplam puanla ilişkisini gösterir.

Uygulamada 0,30 ve üzerindeki değerler çoğu zaman yeterli kabul edilir. Bu sınır otomatik silme ölçütü değildir. 0,30’un altında kalan bir madde içerik bakımından önemli olabilir. Ters kodlama hatası bulunabilir. Madde farklı bir alt boyuta ait olabilir.

“Cronbach’s Alpha if Item Deleted” Nasıl Yorumlanır?

Bu sütun, ilgili madde çıkarıldığında ölçeğin alfa katsayısının ne olacağını gösterir.

Madde 3 çıkarıldığında alfa 0,83’e yükselmektedir. Bu durum maddenin ölçekle uyumsuz olabileceğini düşündürür. Tek başına silme kararı vermek için yeterli değildir.

Şu noktalar incelenmelidir:

• Madde ters yönlü mü?

• Ters kodlama yapılmış mı?

• Madde farklı bir kavramı mı ölçüyor?

• Faktör yükü düşük mü?

• Maddenin çıkarılması içerik kaybına neden olur mu?

• Sonuç başka bir örneklemde tekrar eder mi?

Yalnızca alfa değerini yükseltmek amacıyla madde silmek, ölçeğin kavramsal kapsamını bozabilir.

Ters Maddeler Alfa Değerini Neden Düşürür?

Ters maddeler yeniden kodlanmadan analize alınırsa diğer maddelerle negatif ilişki gösterebilir. Bu durum madde-toplam korelasyonlarını ve alfa katsayısını düşürür.

Beşli Likert tipi bir ölçekte kodlama genellikle şu şekilde çevrilir:

• 1 → 5

• 2 → 4

• 3 → 3

• 4 → 2

• 5 → 1

SPSS’te ters kodlama için şu yol kullanılabilir:

Transform → Recode into Different Variables

Yeni değişken oluşturmak daha güvenlidir. Ham veri korunur. Kodlanan maddenin doğru çalışıp çalışmadığı frekans tablosuyla kontrol edilir.

Düşük alfa görüldüğünde ilk kontrol edilmesi gereken konulardan biri ters maddelerdir. Özellikle bazı madde-toplam korelasyonlarının negatif çıkması, kodlama hatası ihtimalini güçlendirir.

Alt Boyutlar Ayrı Ayrı mı Hesaplanmalı?

Evet. Ölçek birden fazla alt boyuttan oluşuyorsa her alt boyut için ayrı güvenilirlik analizi yapılmalıdır.

Örneğin bir ölçeğin üç boyutu varsa:

• Duygusal tepki

• Davranışsal eğilim

• Bilişsel değerlendirme

Her boyutun maddeleri ayrı analize alınır. Bütün maddeleri tek analize koyup yüksek alfa elde etmek, alt boyutların ayrı yapılarını göz ardı edebilir.

Cronbach’ın özgün çalışmasında de belirgin alt testlere ayrılabilen testlerin bu biçimde ele alınması gerektiği belirtilmiştir (Cronbach, 1951).

Toplam puan bilimsel olarak anlamlıysa toplam ölçek için de alfa hesaplanabilir. Bu karar ölçeğin kuramsal yapısına ve faktör analizi sonuçlarına dayanmalıdır.

Cronbach Alfa Tek Başına Yeterli mi?

Hayır. Alfa katsayısı uzun yıllardır yaygın biçimde kullanılmaktadır. Varsayımlarının çoğu uygulamalı araştırmalarda açıkça test edilmemektedir.

Alfa hesaplanırken maddelerin yapıya benzer katkı sağladığına ilişkin güçlü varsayımlar söz konusudur. Maddelerin faktör yükleri belirgin biçimde farklıysa alfa güvenilirliği olduğundan düşük ya da yanıltıcı gösterebilir. McNeish (2018), alfa kullanımının çoğu araştırmada alışkanlığa dönüştüğünü, uygun alternatiflerin veri yapısına göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Dunn, Baguley ve Brunsden (2014), iç tutarlılık değerlendirmesinde omega katsayısını pratik bir alternatif olarak ele almıştır. Omega, maddelerin eşit yük taşıması şartına daha az bağımlıdır.

Güvenilirlik değerlendirmesinde şu göstergeler birlikte kullanılabilir:

• Cronbach alfa

• McDonald omega

• Bileşik güvenilirlik

• Madde-toplam korelasyonları

• Test-tekrar test güvenilirliği

• Faktör analizi sonuçları

Hangi katsayının seçileceği ölçüm modeline ve araştırmanın amacına bağlıdır.

SPSS Güvenilirlik Analizi Tezde Nasıl Yazılır?

Yöntem bölümüne örnek

Ölçeklerin iç tutarlılığı Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Alt boyutlara ait güvenilirlik katsayıları ayrı ayrı hesaplanmıştır. Madde düzeyindeki incelemelerde düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları ve madde çıkarıldığında oluşan alfa değerleri dikkate alınmıştır.

Bulgular bölümüne örnek

Ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,86 olarak hesaplanmıştır. Alt boyutlara ait katsayılar 0,74 ile 0,88 arasında değişmektedir. Düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları 0,38 ile 0,71 arasında bulunmuştur. Bulgular ölçek puanlarının kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Düşük alfa için örnek

Ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,64 olarak belirlenmiştir. Madde düzeyindeki incelemede iki maddenin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonunun 0,30’un altında kaldığı görülmüştür. Söz konusu maddeler içerik ve faktör yapısı bakımından ayrıca değerlendirilmiştir.

“Ölçek yüzde 86 güvenilirdir” şeklindeki ifade kullanılmamalıdır. Alfa katsayısı yüzde biçiminde yorumlanmaz.

Sık Yapılan Hatalar

Alfa değerini geçerlik kanıtı saymak

Güvenilirlik ve geçerlik aynı kavram değildir. Yüksek alfa, ölçeğin hedeflenen yapıyı doğru ölçtüğünü kanıtlamaz.

Bütün maddeleri tek analize almak

Farklı alt boyutları tek havuzda değerlendirmek yanıltıcı bir toplam katsayı üretebilir.

Düşük maddeyi doğrudan silmek

Madde silme kararı kuramsal içerik, faktör yükü, madde-toplam korelasyonu ve alfa değişimi birlikte incelenerek verilmelidir.

Ters kodlamayı unutmak

Negatif madde-toplam korelasyonlarının yaygın nedenlerinden biri ters maddelerin doğru kodlanmamasıdır.

Yalnızca genel alfa değerini vermek

Alt boyutları bulunan ölçeklerde her boyutun katsayısı ayrıca raporlanmalıdır.

Çok yüksek alfayı sorgulamamak

0,95’in üzerindeki değerler madde tekrarına ve içerik benzerliğine işaret edebilir.

Sonuç

Cronbach alfa için 0,70 değeri sık kullanılan bir başlangıç ölçütüdür. Tek başına kesin karar vermez. Madde sayısı, alt boyut yapısı, madde-toplam korelasyonları, ters kodlamalar ve araştırmanın amacı birlikte değerlendirilmelidir.

Düşük alfa görüldüğünde doğrudan madde silinmemelidir. Veri girişi, kodlama, faktör yapısı ve maddelerin içeriği incelenmelidir. Çok yüksek alfa da sorgulanmalıdır.

Güvenilirlik analizi yalnızca bir katsayı bildirmekten ibaret değildir. Ölçme aracının yapısını anlamaya yönelik sistemli bir incelemedir.

SPSS güvenilirlik analizi, madde-toplam korelasyonları ve ölçek puanlama işlemleri için SPSS ve Temel İstatistikler sayfasını inceleyebilirsiniz.

Kaynakça

Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297-334.

Dunn, T. J., Baguley, T., & Brunsden, V. (2014). From alpha to omega: A practical solution to the pervasive problem of internal consistency estimation. British Journal of Psychology, 105(3), 399-412.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.

Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.

McNeish, D. (2018). Thanks coefficient alpha, we’ll take it from here. Psychological Methods, 23(3), 412-433.

Sijtsma, K. (2009). On the use, the misuse, and the very limited usefulness of Cronbach’s alpha. Psychometrika, 74(1), 107-120.

Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.

Yazar: Akademik Hizmet